Strona główna / Opowieści / Galeria, do której wchodzi się z chodnika
Opowieść / Bielsko-Biała
Galeria, do której wchodzi się z chodnika
Mural ogląda się inaczej niż obraz na białej ścianie. Towarzyszą mu okna, ruch ulicy i sąsiednie budynki. W Bielsku-Białej można potraktować takie prace jak rozproszoną galerię. Zamiast próbować zobaczyć wszystkie, wybierz kilka i przy każdym zatrzymaj się przy trzech pytaniach: kto go stworzył, o czym opowiada i co zmienia w swoim otoczeniu. Galeria Bielska BWA dokumentuje miejscowe realizacje i wspiera ich powstawanie.
Autor i tytuł mają znaczenie
Bielskie murale nie są anonimową dekoracją. Każda praca ma autora i tytuł, a te dwie informacje zwykle wystarczą, żeby zrozumieć, na co się patrzy. „Blue Monday” Mateusza Gapskiego, znanego jako Bezt, to twarz kobiety przesłonięta liśćmi monstery na kamienicy przy ul. Adama Mickiewicza. „Święto drzewa” Ewy Ciepielewskiej przy tej samej ulicy to rozświetlony słońcem zielony las, wykonany farbami oczyszczającymi powietrze. „Scalenie” Swanskiego na ścianie Domu Handlowego Wokulski przedstawia walczące ze sobą orła i smoka.
Część prac powstała z powodu konkretnego wydarzenia. „Urzeczenie” Wojciecha Kołacza, znanego jako Otecki, powstało w 2021 roku i upamiętnia jubileusz 70-lecia połączenia miast Bielsko i Biała, symbolicznie pokazując graniczną niegdyś rzekę Białą. „Wielka gra” Piotra Graffa na budynku Uniwersytetu Bielsko-Bialskiego to scena, w której Stanisław Lem rozgrywa partię szachów z robotem - hołd dla pisarza w Roku Lema, także z 2021 roku. Mural Jacka Grabowskiego i Piotra Wisły przypomina historię bielskich tramwajów: od 1895 roku, gdy elektryczny tramwaj ruszył w Bielsku wcześniej niż w Wiedniu, do 1971 roku, gdy komunikację szynową zlikwidowano.
Inne prace odsyłają do miejsca, w którym stoją. „M-CITY 744” Mariusza Warasa powstał w programie Industriady w 2014 roku na ścianie Starej Fabryki i nawiązuje do tradycji przemysłu włókienniczego miasta. „Kocia kołyska” Pauliny Kwietniewskiej, inspirowana dziecięcą grą w przeplatanie sznurków, przywraca pamięć o włókniarkach współtworzących przemysłową historię Bielska-Białej. „Noc świętojańska” Natalii Rak zawiera lokalny akcent: namalowanego motyla z wymarłego gatunku, co przypomina próbę przywrócenia gatunku w Dolinie Wapienicy.
Autorzy pochodzą z różnych stron. Wśród twórców bielskich murali są artystki i artyści z Polski rozpoznawalni także poza nią - NeSpoon, Mariusz Waras, Bezt, Natalia Rak, Mona Tusz, Swanski - a także twórcy z zagranicy, którzy przyjechali na zaproszenie: Labuenaylamala i kolektyw Olliemoonsta z Hiszpanii oraz Timothy Fisher, Sean Hamilton i Megan Jones z USA. Najnowszą realizacją, o której pisze galeria, jest „Dziecko-Kwiat” kolumbijskiej artystki Gleo.
Jak wybrać kilka prac
Liczba murali w mieście się zmienia i sama w sobie nie jest dobrym punktem wyjścia. Galeria Bielska BWA pisze o blisko czterdziestu monumentalnych realizacjach, Miejskie Centrum Informacji Turystycznej wymienia czterdzieści adresów, a trzecie wydanie przewodnika z kwietnia 2026 roku prezentuje trzydzieści osiem prac - dla porównania pierwsze wydanie z 2016 roku opisywało osiemnaście. Kolekcja rośnie, więc każda liczba jest tylko zdjęciem stanu na dany dzień.
Praktyczniejszy podział daje miejska lista, która dzieli prace na te w centrum i te poza centrum. Duża część murali znajduje się w centrum miasta, dzięki czemu spacer ich szlakiem można połączyć z oglądaniem zabytkowej zabudowy. To wygodny sposób na pierwszy wybór: jeśli i tak jesteś w śródmieściu, zaczynasz od prac, które są po drodze.
Drugi sposób to wybór według tematu. Są murale z przesłaniem ekologicznym, jak „Bukostrada” Turbosa - fantastyczny las bukowy namalowany na trzydziestu dwóch podporach miejskiej obwodnicy w Lipniku. Są nawiązania do folkloru góralskiego i zwyczajów ludowych, jak „Gęśle” czy „Dwoistność” projektu ETNOGRAFF. Są portrety postaci historycznych, jak mural Ireny Sendlerowej autorstwa Małgorzaty Rozenau i Dariusza Paczkowskiego. Są wreszcie prace zwierzęce i egzotyczne, jak „Tui” Turbosa z nowozelandzkim kędziornikiem albo „Kozica” Ilony Krieser na wieżowcu przy ul. Morskie Oko.
Trzeci sposób to jedno miejsce z kilkoma pracami naraz. Na fasadzie Galerii Bielskiej BWA przy ul. 3 Maja 11 znajdują się „To tłum” grupy Twożywo i „Czułość drzew” Małgorzaty Rozenau z 2019 roku, a na placu przy galerii „Okna” Karoliny Zdunek. To trzy realizacje w jednym punkcie i dobry początek, jeśli nie chcesz planować przejść.
Nie proponujemy tutaj gotowej trasy z trzema przystankami. Taki wariant wymaga wcześniejszego sprawdzenia adresów, dojścia i tego, czy praca nadal istnieje - i powstanie osobno, gdy to sprawdzimy.
Mural w otoczeniu ulicy
To, co bielskie murale przedstawiają, nie tworzy spójnej stylistyki - są wśród nich prace abstrakcyjne i figuratywne, a każda jest osobistą wizją autora. Wiele z nich zostało jednak zainspirowanych otaczającą przestrzenią: samym Bielskiem-Białą, bliskością gór i natury, a także wierzeniami ludowymi związanymi z Beskidami i z innymi obszarami kulturowymi.
Otoczenie bywa częścią kompozycji w dosłownym sensie. „Okna” Karoliny Zdunek powielają obraz przeszklonej fasady i grają iluzją przestrzeni. Z perspektywy ulicy Adama Mickiewicza, skąd ogląda się „Blue Monday”, widać Plac Bolesława Chrobrego i zamek książąt Sułkowskich - mural i zabytek trafiają w jedno pole widzenia. „Sztuka dla lepszego życia” Izabeli Ewy Ołdak stoi na murze wzdłuż przelotowej arterii miasta, otoczonej pozostałościami po bielskich fabrykach włókienniczych.
Zmienia się też nośnik. Murale powstają na ścianach zabytkowych kamienic, elewacjach wieżowców, fasadach obiektów publicznych, ale też na murach oporowych, filarach wiaduktu i mniejszych obiektach architektonicznych. W 2025 roku na betonowym płocie o długości czterystu metrów przy ul. Michała Grażyńskiego powstała praca poświęcona sztuce graffiti i street artowi, stworzona przez trzydziestu twórców, na czele z Malikiem, Kamerem i Turbosem.
Warto pamiętać, że ta galeria nie jest trwała. Z miejskiego krajobrazu zniknęły ważne realizacje: mural „Primavera” Dariusza Gierdala z 1996 roku spod wiaduktu przy ul. PCK, „Mouse” Wilhelma Sasnala na zachodniej fasadzie Galerii Bielskiej BWA, który istniał w latach 2000-2001, oraz praca Leona Tarasewicza na ścianie Gemini Park z lat 2009-2012. Przed wyjściem po konkretny mural warto sprawdzić, czy nadal tam jest.
Oficjalny przewodnik i mapa
Historia miejskiego street artu ma tu konkretny początek: pierwsze realizacje w postaci murali i graffiti pojawiły się w Bielsku-Białej w latach 90. XX wieku, a pod wiaduktem przy ul. PCK powstało wtedy miejsce wypełnione sztuką graffiti. Galeria Bielska BWA aktywnie wspiera powstawanie murali od 2008 roku - wtedy zrealizowano „Okna”, „To tłum” i „Wielki błękit” Joanny Stańko na kamienicy przy ulicy generała Władysława Sikorskiego 10. Od 2014 roku galeria wraz z Fundacją Galerii Bielskiej prowadzi projekt „oBBraz miasta”, dzięki któremu powstają kolejne prace. Murale powstawały także z inicjatywy Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej, Domu Kultury im. Wiktorii Kubisz czy Stowarzyszenia Euroregion Beskidy.
Do nawigacji służy przewodnik „Murale w Bielsku-Białej”. Trzecie, uzupełnione wydanie z kwietnia 2026 roku prezentuje trzydzieści osiem prac. Blisko stustronicową publikację zaprojektował Krzysztof Morcinek, zawiera zdjęcia realizacji, miejskiej przestrzeni wokół nich oraz zdjęcia artystek i artystów przy pracy, a autorką opisów wszystkich dzieł i informacji o twórcach jest Justyna Weronika Łabądź, kuratorka projektów, dzięki którym murale powstawały.
W terenie pomaga jeszcze jedna rzecz: większość murali została oznaczona tabliczkami informacyjnymi z kodami QR, które prowadzą do szczegółowych opisów dzieł i informacji o autorach. Jeśli stoisz przed pracą i nie wiesz, co to jest, odpowiedź bywa na ścianie obok.
Aktualne informacje o wszystkich muralach, także tych powstałych po wydaniu przewodnika, publikuje Galeria Bielska BWA. Listę adresów z podziałem na centrum i resztę miasta oraz plan miasta z muralami do pobrania prowadzi Miejskie Centrum Informacji Turystycznej. Galeria organizuje też cyklicznie spacery szlakiem bielsko-bialskich murali, podczas których o poszczególnych dziełach opowiadają jej edukatorzy - terminy sprawdzaj u organizatora.